Oprócz zewnętrznego działania (Affection) na cielesne narządy i obudzonego przez to w naszej świadomości zmysłowego wrażenia, przyjmują niektórzy autorowie jeszcze trzecie ogniwo w łańcuchu zjawisk, co spostrzeganiem (perception) zowią, a co polega na uznaniu przedmiotu zewnętrznego, jako pobudzającej przyczyny zmysłowego wrażenia. Percepcja, mówią oni, jest aktem umysłu, z jego samodzielności wynikającym, gdy tymczasem w akcie […]

Czytaj więcej

Uczucie i stan świadomości są to w języku filozofii wyrażenia równoznaczne. Wszystko jest uczuciem, czego świadomą jest nasza umysłowość, wszystko co ona czuje, albo, inaczej mówiąc, co stanowi część jej własnego czującego bytu. W języku powszednim uczucie nie zawsze jest równoznaczne ze stanem świadomości; używa się tego wyrazu w znaczeniu więcej ograniczonym o owych stanach, […]

Czytaj więcej

Dwuznaczność większej części imion ogólnych. Zanim przedsięweźmiemy jakąś udatniejszą próbę niż ta, na którą się zdobył założyciel Logiki, winniśmy wspomnieć o opłakanej dwuznaczności wszystkich imion zmysłowych, odpowiadających wyrazowi byt (existence), najogólniejszemu ze wszystkich oderwanych wyrażeń. Gdy jesteśmy zmuszeni użyć imienia, które ma oznaczać wszystko co istnieje w odróżnieniu od tego co nie istnieje, co stanowi […]

Czytaj więcej

Powiedzieliśmy na początku, że logika jest nauką o dowodach. Dowód przypuszcza coś takiego, czego dowieść można, co musi być wypowiedzeniem, tj. zdaniem, które jedynie stanowić może przedmiot naszego twierdzenia a zarazem i dowodu. Zdanie jest wypowiedzeniem, przez które jakaś rzecz o innej rzeczy twierdzi się albo przeczy. Z tego widać, że w każdym akcie twierdzenia […]

Czytaj więcej

Ponieważ jedno z tych znaczeń od drugiego pochodzi, przeto jedno można uważać jako pierwszorzędne, drugie jako drugorzędne znaczenie. Mówimy o świetnym blasku światła i świetnym powodzeniu człowieka. Wyraz świetny nie jest użyty w tym samym znaczeniu odnośnie do światła i odnośnie do powodzenia. Pierwotniejsze atoli jest użycie i połączenie tego wyrazu ze światłem, następne zaś […]

Czytaj więcej

Imiona jednoznaczne i wieloznaczne. Ten dział stanowi nie dwa rodzaje imion, ale dwa różne sposoby używania imion. Imię jest jednoznacznym albo jednoznacznie użytym odnośnie do wszystkich rzeczy, o których ono w tern samem znaczeniu wypowiedziane być może; jest zaś wieloznacznym albo wieloznacznie użytym odnośnie do takich rzeczy, o których ono w rozmaitym znaczeniu wypowiadane bywa. […]

Czytaj więcej

W ten sposób można każdy fakt lub szereg faktów, w którym dwa przedmioty uczestniczyły i który z tego powodu o obu orzekać może, uważać jako wytwarzający atrybut jednego lub drugiego przedmiotu. Stosownie do tego jak ten takt uważamy pod jednym czy pod drugim względem, zostaje on wspołoznaczony przez jeden lub drugi z tych dwóch odpowiednich […]

Czytaj więcej

Mniemam, że przez zbadanie znaczenia imion względnych albo raczej natury atrybutu, który one współoznacza ją, najlepiej wniknąć można w istotę wszystkich atrybutów. Weźmy parę odpowiednich imion np. ojciec i syn, oba współoznaczają pod pewnym względem jedną i tę samą rzecz, chociaż różnymi są przedmioty przez te imiona oznaczane. Nie można powiedzieć, żeby one tenże sam […]

Czytaj więcej

Jeżeli czynność jakąś nazywamy przyczyną, przypuszczamy imię, które będzie skutkiem. Mówiąc o pewnym oddaleniu, że jest dłuższe, przypuszczamy inne, będące krótszym. Jeżeli mówimy o jakimś przedmiocie, że jest równy, mniemamy, że jest on równy innemu. W tym ostatnim razie otrzymujemy dwa przedmioty tego samego imienia; tu wyraz względny jest odpowiednim względem siebie samego. Widocznym jest, […]

Czytaj więcej

Zwykło się mówić o przedmiocie, że jest ślepy, jeżeli się go zalicza do klasy składającej się z rzeczy zdolnych widzieć – tak np. o ślepym człowieku lub koniu. Albo też gdy się ma powód przypuszczać, że ten przedmiot widzieć powinien, mówiąc np. o człowieku ślepym na niebezpieczeństwo, albo o filozofach i przewodnikach moralności, będących po […]

Czytaj więcej